Vraag 14: Wat is waar over morfine bij het syndroom van Down?

Je rijdt visite bij een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking.
Martin is 51 en heeft het syndroom van Down. Na een onfortuinlijke val heeft hij zware kneuzingen opgelopen. Ondanks een maximale dosis paracetamol en ibuprofen heeft hij veel pijn en kan hij geen comfortabele houding aannemen. Je besluit morfine toe te voegen aan zijn pijnbestrijding.

Vraag

Welke van de volgende stellingen is juist?

1. Je start met een lagere dosis morfine dan gewoonlijk.
2. Je start met een hogere dosis morfine dan gewoonlijk.
3. Je start met de gebruikelijke dosis morfine.
4. Morfine is absoluut gecontra-indiceerd bij het syndroom van Down, je zoekt een alternatief.

Antwoord

Goede antwoord: 1.
Mensen met het syndroom van Down hebben een verhoogde gevoeligheid voor opiaten en dat verschil is klinisch relevant. Er is een verhoogd risico op ademhalingsdepressie.

Start low, go slow is dus het devies bij Down-patiënten. De onderliggende reden is niet geheel duidelijk, maar het verschil wordt waarschijnlijk verklaard door een combinatie van onderstaande punten:

• Afwijkende centrale ademhalingsregulatie en een verhoogde gevoeligheid van de hersenstam voor opioïden.
• Hypotonie (lage spierspanning), een kenmerk van Downsyndroom, kan bijdragen aan verminderde ademhalingsreserve. Dat verhoogt het risico op ademhalingsproblemen bij morfinegebruik.
• Obstructieve slaapapneu is veelvoorkomend bij Downsyndroom. Morfine en andere opioïden verergeren dit aanzienlijk door onderdrukking van de ademprikkel tijdens de slaap.
• Er zijn aanwijzingen (maar beperkt bewijs) dat bij sommige mensen met Downsyndroom de hepatische en renale klaring van geneesmiddelen vertraagd kan zijn. Dat kan leiden tot accumulatie van morfine of zijn actieve metabolieten.

Kortom: een verhoogde gevoeligheid van het ademcentrum, slappere spieren, een verhoogd risico op OSAS en verminderde klaring (dus stapeling) van opiaten verklaren waarom je bij mensen met downsyndroom voorzichtig bent met morfine.

Meer weten?

We organiseren regelmatig scholingen over het herkennen van een licht-verstandelijke beperking en over de medische aspecten van zorg aan mensen met bepaalde syndromen. Wil je nog meer verdieping? Dan volg je onze masterclass ‘Cognitieve beperkingen’, waar uitgebreid wordt ingegaan op pijnbestrijding bij dementie en verstandelijke beperking.